Tìm hiểu bài thơ "Đây thôn Vỹ Dạ"

Thảo luận trong 'Giao Lưu Giải Trí' bắt đầu bởi Baphải, Thg 10 24, 2018.

  1. Baphải

    Baphải Danh Sỹ Tam phẩm

    Bài viết:
    1,795
    Đã được thích:
    3,874
    Giới tính:
    Nam
    Tôi sưu tầm một vài bài phân tích về một vài khía cạnh trong bài thơ trên của một số học giả. Mời các bạn tham gia.
    GÓP THÊM MỘT CÁCH HIỂU CÂU THƠ "LÁ TRÚC CHE NGHIÊNG MẶT CHỮ ĐIỀN"...
    Dương Hiền Nga
    Thứ hai ngày 9 tháng 11 năm 2009 4:39 PM

    Trong thời gian qua, đã có rất nhiều bài viết trao đổi về câu thơ “Lá trúc che ngang mặt chữ điền” trên mặt báo. Để trả lời câu hỏi “mặt chữ điền” là gương mặt của ai? Mặt cô gái hay chàng trai, cho đến này dường như vẫn chưa thật ngã ngũ một cách thỏa đáng.
    Theo tôi, nên đặt câu thơ và chỉnh thể nghệ thuật Đây thôn Vĩ Dạ để xem xét sẽ thấy đây là câu thơ tả cảnh thôn Vĩ chứ không phải tả mặt người.
    Như chúng ta đã biết, Hàn Mặc Tử sinh ở Quảng Bình nhưng sống chủ yếu ở Quy Nhơn, có thời gian ra Huế học hai năm sau đó vào Bình Định làm ở Sở Đạc Điền rồi vào Sài Gòn làm báo. Từ nằm 1936 ông bị bệnh phong, từ đó ông sống trong trại phong Quy Hòa – Quy Nhơn.
    Trong thời gian làm ở Sở Đạc Điền, Hàn Mặc Từ yêu đơn phương Hoàng Cúc, con ông chủ Sở Đạc Điền, nhưng do hoàn cảnh hai gia đình quá khác biệt nên Hàn Mặc Tử không dám thổ lộ, về sau Hoàng Cúc theo cha về Huế sống ở Vĩ Dạ. Năm 1936, Hàn Mặc Tử về Quy Nhơn nhưng không gặp Hoàng Cúc nữa. Từ năm 1937, ông vào trại phong. Khi Hoàng Cúc nghe tin ông mắc bệnh hiểm nghèo đã gửi cho Hàn Mặc Tử một tấm bưu ảnh chụp cảnh sông nước bến thuyền kèm theo lời hỏi thăm sức khỏe và lời trách: “Sao lâu nay không ra thăm Vĩ Dạ?”
    Hàn Mặc Từ xúc động mạnh, năm 1937, ông viết bài thơ gửi Hoàng Cúc, bà đã giữ bài thơ cho đến lúc từ trần (1989).
    Xuất xứ bài thơ đặc biệt như thế nhưng chúng ta không nên hiểu hạn hẹp đây là bài thơ tình dành riêng cho Hoàng Cúc. Thực ra bài thơ nói đến những vấn đề lớn trong cuộc đời Hàn Mặc Tử. Đó là cuộc đời người mắc bệnh vô phương cứu chữa, bị cách li, bị ghẻ lạnh, cuộc sống khép kín oan nghiệt khiến nhà thơ khao khát đắm đuối một cách vô vọng cuộc sống bên ngoài.
    Nhân việc Hoàng Cúc gửi thư, thiếp thăm hỏi, Hàn Mặc Tử đã trải lòng mình, đã trút bầu tâm sự vào bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ.
    Nhan đề bài thơ lấy thôn Vĩ Dạ làm không gian nghệ thuật, mọi chi tiết nghệ thuật đều triển khai từ không gian này và thuộc không gian này với đặc trưng phong cảnh nhà vườn soi bóng dòng Hương. Vào năm 1937 đối với Hàn Mặc Tử thì thôn Vĩ không thuần túy mang tính chất không gian địa lí mà là không gian tâm lý, có tính khái quát là cõi ngoài kia: Cõi đời thơm tho, tràn trề hạnh phúc non tơ quyến rũ (Trái ngược với cõi trong này: Là hồn, là máu, điên cuồng thét gào tuyệt vọng). Tâm sự này rất rõ ở nhiều bài khác:
    Ngoài kia xuân đã thắm duyên chưa
    Trời ở trong đây chẳng có mùa
    Không niềm trăng và ý nhạc
    (Nhớ thương)
    Anh đứng cách xa hàng thế giới
    Lặng nhìn trong mộng miệng em cười
    (Lưu Luyến)
    Câu thơ đầu tiên có lẽ xuất phát từ ý lời nhắn gửi của Hoàng Cúc, với sáu thanh bằng nhè nhẹ như tiếng thở dài, bỗng vút lên một thanh trắc và dấu hỏi cuối câu làm cho âm điệu bài thơ có phần da diết, nức nở như đọng đầy nước mắt: Làm sao còn có thể trở về cuộc sống bình thường nữa!
    Năm dòng thơ tiếp theo miêu tả cảnh thôn Vĩ đẹp tươi đầy sức sống, trong trẻo, long lanh và ấm áp với những nắng mới, hàng cau, vườn mướt, xanh như ngọc, lá trúc, gió, mây, dòng nước…Câu thơ “Lá trúc che ngang mặt chữ điền” nằm trong đoạn này. Sở dĩ tôi cho rằng nên hiểu đây là câu thơ tả cảnh thôn Vĩ còn vì: Năm 1996 tôi cùng đoàn cán bộ quản lý của Yên Bái đi thực tế trong Huế, tôi có tới Vĩ Dạ (Tất nhiên bây giờ đã khác nhiều) và qua gặp gỡ một số đồng nghiệp, nhân nói đến câu thơ này mọi người cho biết Vĩ Dạ thời đó là một thôn với những nhà vườn xinh xắn thơ mộng bên dòng Hương, nơi này chủ yếu các quan triều đình về già được vua ban đất và nhà để nghỉ ngơi. Ở Vĩ Dạ lúc đó trồng nhiều trúc bên lối đi, cổng nhà trường có tấm “Chấn Phong” để chắn gió, trên đó thường đắp nổi hoặc viết một chữ điền (bằng chữ Hán) vừa cho đẹp vừa hàm ơn là đất vua ban khi tuổi già xế bóng. Gặp một vài người già ở Huế hỏi điều này, họ xác nhận như vậy nhưng quan trọng nhất là đặt trong mạch thơ đầy lưu luyến hồi tưởng về thôn Vĩ, về cuộc sống bên ngoài, tôi thấy hợp lý.
    Bài thơ chủ yếu nói đến nỗi nhớ, nỗi băn khoăn của một tâm hồn khao khát níu giữ cái đẹp trong tâm khảm nên tác giả chú trọng diễn tả tâm hồn người chứ không chú trọng tả mặt người. Có một số dòng thơ nhắc đến người đều dùng đại từ phiếm chỉ: Vườn ai, thuyền ai, ai biết, tình ai… và càng về sau càng “mờ nhân ảnh” trong nhạt nhòa, bất định.
    Mọi người đều thống nhất rằng bài thơ rất giầu chất hội họa bởi đó chính là bức tranh thôn Vĩ được tái hiện từ một tâm hồn cô đơn đau đớn phấp phỏng lo âu trước số phận phũ phàng. “Lá trúc che ngang mặt chữ điền” là một nét phác thảo đẹp trong bức tranh ấy, cái tĩnh của mặt chữ điền, cái động của ngọn trúc nhẹ lay trước gió làm cho cảnh sắc thêm sống động biết bao.
    Nhân đọc những bài viết trao đổi của các thầy, cô giáo và các em học sinh, tôi mạo muội nêu thêm cách hiểu trên để bạn đọc cùng tham khảo và góp ý
     
    ttmd, Meoo and Miumiu like this.
  2. Baphải

    Baphải Danh Sỹ Tam phẩm

    Bài viết:
    1,795
    Đã được thích:
    3,874
    Giới tính:
    Nam
    Sách Đến Với Thơ Hay của tác giả Lê Trí Viễn có lời bình về bài thơ nêu trên, như sau: (Tôi chụp hình để đăng lên nhưng không tải được hình chụp). Các bạn chịu khó tìm đọc từ trang 143 đến trang 150 sẽ hiểu thêm.
    Đây Thôn Vĩ Dạ
    Tác giả: Hàn Mặc Tử
    Sao anh không về chơi thôn Vĩ?
    Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên.
    Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
    Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

    Gió theo lối gió, mây đường mây,
    Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...
    Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó,
    Có chở trăng về kịp tối nay?

    Mơ khách đường xa, khách đường xa
    Áo em trắng quá nhìn không ra...
    Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
    Ai biết tình ai có đậm đà?
     
  3. thiendongsg

    thiendongsg Active Member

    Bài viết:
    241
    Đã được thích:
    165
    con nghĩ có thể tác giả nói đúng.
    hồi trước đi học, cô giáo bảo lá trúc che ngang mặt chữ điền (của cô gái), một số bạn nói: con gái mà mặt chữ điền thì làm sao mà đẹp dc?
     
    Nha Ca Trinh thích bài này.
  4. Baphải

    Baphải Danh Sỹ Tam phẩm

    Bài viết:
    1,795
    Đã được thích:
    3,874
    Giới tính:
    Nam
    Tôi cũng nghĩ như vậy. (đồng tình với tác giả Dương Hiền Nga). Tôi không đồng thuận với lối phân tích của Lê Trí Viễn (trang 145- sách đã dẫn). Tôi trích dẫn một đoạn:
    ....." Vườn ai không chỉ đẹp lá, đẹp cây mà còn có cái đáng đẹp hơn: đẹp người. Có con người mặt chữ điền ở đó nữa và lá trúc che nghiêng mặt chữ điền . Mặt trái xoan là tiêu chuẩn đẹp ngoài Bắc. Ông già bà cả ở xứ Huế khen khuôn mặt chữ điền là nhìn cái đẹp phúc hậu, nhìn mặt mà thấu cả tinh thần. Giờ đây khuôn mặt chữ điền ấy lại có lá trúc che ngang. Con người hiện trong vườn cây, nếu lộ hẳn khuôn mặt chắc không đẹp, phải để nó khuất một chút sau lá theo nguyên tắc nghệ thuật cho nó e ấp, kín đáo, con gái nào cũng vậy, huống gì con gái Huế! Ai vậy? Một cô gái bất kỳ trong một cảnh vườn bất kỳ chăng? Đã là vườn ai thì cô gái chính là kẻ được gửi gắm sau chữ ai ấy; đó là em, là kẻ trách móc ở trên." (hết trích)
    Các bạn tướng số có xác nhận mặt chữ điền = mặt trái xoan?
    Con gái mặt chữ điền nó có đẹp không? Nó giống khuôn mặt của cô Hoàng Cúc không?
     
    Chỉnh sửa cuối: Thg 10 25, 2018
    Nha Ca Trinh, Miumiu and thiendongsg like this.
  5. Miumiu

    Miumiu Member Thất phẩm

    Bài viết:
    131
    Đã được thích:
    85
    Giới tính:
    Nữ
    Nơi ở:
    Ha Noi
    Cháu có tìm hiểu thêm về hoàn cảnh sáng tác bài thơ (bên dưới).
    ĐÂY THÔN VĨ DẠ (HÀN MẶC TỬ)
    Bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" tiêu biểu cho những vần thơ sáng trong mĩ lệ đặc biệt hiếm có trong thế giới nghệ thuật của Hàn Mặc tử. Được biết trong thời gian làm công nhân sở Đạc Điền Quy Nhơn, Hàn thầm yêu Hoàng Kim Cúc – con gái ông chủ sở, cô gái Huế chơi đàn nguyệt rất hay. Nhà hai người ở gần nhau, cùng đi chung một lối sau đó Hoàng Cúc theo cha về Vĩ Dạ - một vùng quê thơ mộng ở ngoại ô Huế. Hoàng Cúc là người yêu trong đơn phương, lặng thầm của Hàn thi sĩ. Mùa hè 1939 người anh họ của Hoàng Cúc là Hoàng Tùng Ngâm (bạn Hàn Mặc tử) viết thư về Huế báo cho Cúc biết Tử mắc bệnh nan y và đang điều trị tại trại phong Tuy Hoà, khuyên Cúc viết thư thăm Tử để an ủi một tâm hồn trong trắng bất hạnh. “Thay vì viết thư thăm tôi gửi bức ảnh phong cảnh vừa bằng cái danh thiếp. Trong ảnh có mây, có nước, có cô gái chèo đò với chuyến đò ngang, có mấy khóm tre, có cả ánh trăng hay ánh mặt trời chiếu xuống nước. Tôi viết sau tấm ảnh mất lời thăm hỏi Tử rồi nhờ Ngâm trao lại. Sau một thời gian tôi nhận được bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" và một bài nữa do Ngâm gửi về” (Thư Hoàng Cúc gửi Quách Tấn ngày 15/10/1971). Chính Hoàng Cúc cũng không ngờ “trí tưởng tượng của thi nhân quá khác thường”
    Bài thơ lúc đầu có tựa đề “Ở đây thôn Vĩ Dạ” và được in trong tập “Thơ Điên”. Đây là thi phẩm đựơc xếp vào hàng kiệt tác của thơ ca lãng mạn Việt Nam 30-45, là một bức tranh tuyệt đẹp về Vĩ Dạ và xứ Huế được thêu dệt bằng những xúc cảm lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú của một tâm hồn nghệ sĩ giàu mộng mơ, yêu tha thiết cảnh sắc và con người Huế, khát khao sự sống, tình yêu nhưng mang nỗi đau lớn về sự chia lìa. Ở đó có sự hài hoà tuyệt đẹp giữa mộng và thực trong thơ Hàn."

    Theo hoàn cảnh này thì đúng là Hàn Mặc Tử đang tả về hình ảnh thôn Vĩ Dạ mà khơi nguồn ở đây là tấm danh thiếp cô Hoàng Cúc gửi. "Trong ảnh có mây, có nước, có cô gái chèo đò với chuyến đò ngang, có mấy khóm tre, có cả ánh trăng hay ánh mặt trời chiếu xuống nước". Như vậy có thể khẳng định mặt chữ điền là mặt cô gái trong danh thiếp-cô Hoàng Cúc? Và cái tác giả muốn nhấn mạnh về khuôn mặt này đơn giản là để miêu tả lại khuôn mặt thật của người con gái trong ảnh chứ không hẳn muốn nêu lên vẻ đẹp của nó. Cảnh được nhà thơ nêu bật lên cho đẹp, còn khuôn mặt nếu đúng là cô Hoàng Cúc thì ngắm người yêu đã thấy đẹp rồi, chữ điền hay trái xoan cũng đẹp ý ạ :)).
     
    Nha Ca Trinh and Baphải like this.
  6. Baphải

    Baphải Danh Sỹ Tam phẩm

    Bài viết:
    1,795
    Đã được thích:
    3,874
    Giới tính:
    Nam
    Ước giá gì Hàn thi sỹ sống lại để nói rõ mặt chữ điền là mặt nào (của Hoàng Cúc hay là mặt chữ...) hì hì... để các nhà phân tích, bình thơ... giảm bớt cái trí tưởng tượng phong phú và lãng mạn ấy.
    Tấm ảnh có mây, có nước, có cô gái chèo đò với chuyến đò ngang, có mấy khóm tre, có cả ánh trăng hay ánh mặt trời chiếu xuống nước... là để mô tả vẻ đẹp thơ mộng của Huế, trong đó có thôn Vỹ Dạ. Đặc điểm của thôn Vỹ Dạ đã được Dương Hiền Nga phân tích ở trên.
    Theo như nhận định của Miumiu (đoạn trích in đậm) thì có phần gượng ép, gán ghép. Cô gái chèo đò là cô gái Huế chứ đâu phải là cô Hoàng Cúc, vậy thì làm sao mặt chữ điền của cô gái chèo đò là của Hoàng Cúc được? Thế nhưng khuôn mặt thật của người con gái trong ảnh (cô gái chèo đò) có ai lấy bằng chứng nào để xác nhận là mặt chữ điền? Toàn là tưởng tương quá sự thật = vô lý.
     
    thiendongsg and Miumiu like this.
  7. Miumiu

    Miumiu Member Thất phẩm

    Bài viết:
    131
    Đã được thích:
    85
    Giới tính:
    Nữ
    Nơi ở:
    Ha Noi
    Vâng bác. Cháu đọc nhầm là Hoàng Cúc gửi cho Hàn Mặc tử tấm danh thiếp nên nhận định chưa đúng. Đọc kỹ lại thì cháu thấy tấm danh thiếp Hoàng Cúc gửi chỉ là vô tình, cũng chưa chắc đã là phong cảnh của thôn Vĩ Dạ. Nhưng vì Hàn Mặc Tử viết lại bài thơ cho Hoàng Cúc nên chăng ông đã tưởng tượng ra cảnh thôn Vĩ Dạ và viết bài thơ. Cho nên Chính Hoàng Cúc cũng không ngờ “trí tưởng tượng của thi nhân quá khác thường”.

    Hì hì....Có khi cứ đọc thơ và nhìn "mặt chữ" thôi ạ :D:D:D
     
  8. Baphải

    Baphải Danh Sỹ Tam phẩm

    Bài viết:
    1,795
    Đã được thích:
    3,874
    Giới tính:
    Nam
    Trong nhân tướng học, khuôn mặt chữ điền thường được chỉ khuôn mặt phúc hậu, đầy nam tính của người đàn ông, còn khuôn mặt trái xoan chỉ sự đẹp đẻ, đầy đặn, dễ cảm tình của người con gái. Là một nhà thơ lớn, Hàn Mặc Tử không thể không biết điều này mà ví bừa cái khuôn mặt của Hoàng Cúc là khuôn mặt chữ điền như vậy được. Nói tóm lại các nhà phân tích lãng mạn, quá lời!
     
    Meoo, Miumiu and thiendongsg like this.
  9. thiendongsg

    thiendongsg Active Member

    Bài viết:
    241
    Đã được thích:
    165
    Dạ, thư Bác,
    đôi khi con nghĩ các nhà văn, nhà thơ khi họ viết ra 1 tác phẩm, họ nghĩ như thế này nhưng các nhà phê bình, hoặc các thầy cô giáo phân tích ra 1 nẻo khác
     
    Baphải thích bài này.
  10. Nha Ca Trinh

    Nha Ca Trinh Member Thất phẩm

    Bài viết:
    184
    Đã được thích:
    283
    Giới tính:
    Nữ
    Giống như câu chuyện vui mà có thật là con của nhà văn Nguyễn Khải đi học được cô giáo cho đề phân tích tác phẩm "Mùa Lạc", theo sự hướng dẫn của bố, đứa con đã hoàn thành bài phân tích, xong đem lên cô giáo chấm, cô giáo phê ngay vào bài phân tích là " hời hợt, không hiểu ý tác giả" hihi

    Phân tích văn, thơ, âm nhạc quả là rất khó chứ không dễ. Nhiều khi tác giả chỉ viết theo cảm xúc của mình mà ko có ý gì cả, hoặc đôi khi nó đa nghĩa nên hiểu kiểu gì cũng đúng.
    Mà những người viết được những bài thơ, những bản nhạc như vậy thật sự là đỉnh cao rồi. Vì không dễ dàng gì viết một tác phẩm hay và mọi người có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau.
    Giống như nhạc Trịnh Công Sơn, nghe thấy rất hay nhưng mà đôi khi ko hiểu gì, hay là hiểu nội dung theo tâm trạng của mình và mình thấy nó hợp lý. Đôi khi cũng không nên quá khắt khe, thưởng thức nghệ thuật nằm ở sự cảm nhận của độc giả mà. :)
     
    Baphải and Miumiu like this.